مسائل متافيزيك مىتوان مسائل ارزندهء متافيزيك را چنين برشمرد : 1 - شناخت‌شناسى يا گنوسئولوگى Genoseologie كه در آن از آگاهى ودانش سخن مىرود . 2 - هستىشناسى يا انتولوگى Ontologie كه از هستىها بررسى مىكند . 3 - روان‌شناسى يا نئولوگى Noologie كه در ان از روان وخرد مردمى كاوش مىگردد 4 - جهان‌شناسى يا كسمولوگى Kosmologie كه در آن از جهان وگيتى بررسى مىگردد . 5 - خداشناسى يا ثئولوگى Theologie كه در ان از پديد آورندهء جهان ونخستين جنباننده سخن مىرود . نيز مىتوان گفت كه در متافيزيك از جوهر وموضوع ومثال ومجرد ( اوسيا ، اويوكى منون ، ايدوس ، خريستو ) كاوش مىگردد ( ديباچهء ترجمهء آلمانى بونيتس 51 و 21 تا 31 ) موضوع متافيزيك موضوع كاوش الهى يا سوفيا چنان كه راس مىنويسد علت است وهستىشناسى در دفتر آلفا وگاما ( ص 77 ) ومقولات ( 82 ) وجوهر ( 91 ) ومادة وصورت يا سوبستراتوم ( 93 ) وماهيت وذات يا اسانس ( 96 ) وكلى ( 107 ) واين كه ذات يا اسانس همان جوهر است ( 111 ) وريشه وبنياد تشخص ( 115 ) وتحليل هستى وكون ( 119 ) پيش گفته‌ايم كه الهى دانش هستى است از ان رهگذر كه هستى است يا هستى ناب بىهيچ آلايش همان كه أرسطو دربارهء آن « توان اى ان » گفته است : Etre en tant qu' etre , Seiende als Seiendes , Being as ( qua ) Being به عربى « الهوية على كنهها » ( ابن رشد ) يا « الموجود بما هو موجود » ( الهى شفاء 12 ) يا « الموجود من حيث هو موجود » ( أبو البركات در المعتبر 3 : 3 كه در همين جا از نامگذارى « ما بعد الطبيعيات » ياد كرده است )